خب رسیدیم به فصل آشنایی با قطعات و لوازم یدکی موتور سیکلت. تو فصل عیبیابی موتور، گفتیم که ما باید با موتورمون بیشتر رفاقت کنیم. روحیاتش، قطعاتش و خلاصه هر چیزی که باعثِ شناخت بیشتر ما از اون میشه رو بشسناسیم. مهمترین چیزیم که کمکمون میکنه برا شناخت بیشتر، فرآیند و عملکرد قطعات موتوره. تو فصلای گذشته، تجهیزات موتور رو به بدن خودمون تشبیه کردیم. مثلا گفتیم قلب موتور میشه باتری یا مغز موتور میشه انجینِش. اما الان میخوایم کلیتر و دقیقتر در مورد این تجهیزات و قطعات صحبت کنیم.
موتور سیکلت در اصل از یهسری قطعه ساخته شده که بِهم وصلا و مثل یه چرخ دنده عمل میکنن. یعنی اگه یکی از قطعات این چرخ دنده از کار بیفته، حرکت موتور مختل میشه. بذارین یه جور دیگه توضیح بدیم. فرض کنیم هر روز صبح ما باید رأس ساعت ۸:۳۰ سر کار باشیم. ۶:۳۰ بلند میشیم، سرویس میریم، مسواک میزنیم و… . هر کسیم یه عادتی داره. یکی باید قهوش رو بخوره تا سرحال بشه. یکیم نه، قهوه رو میذاره شرکت میخوره. حالا تو این فرآیند یه چیزی از قلم میفته! چی میشه؟ مسلما اون روزمون با کسلی شروع میشه. موتورم دقیقا همین شکلیه. اگه قطعات اولیه برا روشن شدن موتور درست کار نکن، عین خود ویروس به قطعات دیگم سرایت میکنن و اوناهم درست کار نمیکنن. در نتیجه اگه ما روند حرکتی قطعات و لوازم یدکی موتور بشناسیم، بهتر میتونیم تو شرایط بحرانی به موتورمون کمک کنیم و نذاریم خرابی تبدیل به ویروس بشه.

انجین موتورسیکلت (ذهن موتور)
اولین قطعهای که میخوایم معرفی کنیم، انجین یا اصطلاحا مغز موتوره. به طور کلی هر وسیلهای که با سوخت فسیلی و هوا کار میکنه، یه موتور احتراقی ۲ زمانه یا ۴ زمانه داره. کار انجین با جرقه زدن شمع و مشتعل شدن مخلوط سوخت و هوا شروع میشه. سوخت که مشتعل میشه، تو صدم ثانیه داخل سیلندر منبسط میشه و حجمی از فشار درست میکنه. این فشار به پستون موتور نیرو وارد میکنه و باعث حرکت پیستونا میشه. حرکت پیستونا که با یه میله بِهم وصلا، باعث چرخیدن محور میللنگ میشه و اونم با استفاده از زنجیر لاستیک عقبو میچرخونه. آخرِ کارم میللنگ پیستونُ به داخل سیلندر هل میده و تموم گاز سوخته رو از اگزوز موتور خارج میکنه. این چرخه، سیکل حرکتی انجین موتوره و پشت سرِ همم داره تکرار میشه. یعنی فرمان موتور برا حرکت از همین انچین یا پیشرانه صادر میشه. قطعات و لوازم یدکی مختلفیَم توش دخیله که تو فصلای بعد حسابی در موردشون گپ میزنیم. اما یه مسئلهای!! ما وقتی تو گرما یه فعالیتی مثل پیاده روی انجام میدیم، پشت بندش که برسیم خونه، اول یه آبی میزنیم به دستو صورتمون و بعدشم میشینیم جلو کولر تا خنک شیم. حالا این موتوری که با این سرعت و دمای زیاد داره حرکت میکنه، چه جوری خودشو خنک میکنه؟

سیستم خنک کنندهی موتور (کولر)
فرقی نداره ماشین باشه یا موتور، هر وسیلهی نقلیهای که از سوخت فسیلی برا احتراق و حرکت استفاده میکنه، گرما زیادی از خودش ساطع میکنه. حال اگه جلوی این گرما گرفته نشه، میتونیم به جرعت بگیم که موتور به کل نابود میشه. برا همین نیاز داره به یه سیستم خنککننده. ما تو موتور سیکلتا، ۲ نوع سیستم خنک کننده داریم. هوا خنک و مایع خنک که هر کدوم هم بنا به مدل و کلاس موتور تعبیه میشن. حالا این ۲ نوع چه جوری کار میکنن!؟
- سیستم خنک کنندهی هوا: هوا خنک رایجترین سیستم خنک کنندهی موتور سیکلته. تو این مدل، حرکت هوا موقع رانندگی، وارد بالهها یا برجستگیها انجین میشه و گرما رو از اون خارج میکنه تا موتور خنک بشه. هزینهش نسبت به مایع خنک کمتر و لوازم یدکیش هم به صرفهتره. اما قدرت مایع خنک رو نداره و بیشترم برا موتورای شهری و کلاسیک استفاده میشه.
- سیستم خنک کنندهی مایع: مایع خنک خودش دو مدل آب خنک و روغن خنک داره. نحوه کارش هم یِکَم پیچیدهترِ، ولی عوضش میتونه حرارت و گرمای زیادی رو تحمل کنه. تو این مدل، مایع خنک کننده، حالا میخواد آب باشه یا روغن، از صفحات نازکی رادیاتور عبور میکنه و باعث خنک شدن انجین موتور میشه. زمان خنک شدنم توسط ترموستات که یکی از قطعات و لوازم یدکی موتور تعیین میشه.

گیربکس موتور (تعادل بین جسم، ذهن و قلب)
ما وقتی میخوایم سرعت یا شتاب موتورمون رو بیشتر کنیم، باید یه جوری این دستور رو به انجین انتقال بدیم تا اونم بتونه به قطعات دیگهی موتور منتقل کنه. وظیفهی گیربکس دقیقا همینه. میادو سرعت، قدرت و شتاب موتور رو براساس دستور ما کنترل میکنه و توسط زنجیر موتور به چرخ عقب منتقل میکنه. به طور کلی هم، ما ۳ نوع گیربکس داریم. دندهای، نیمه اتومات و اتومات. مدل دندهای که مشخصه، کلاچ به دسته فرمون موتور و دنده هم سمت چپ پدال پاست. نوع نیمه اتومات، میشه موتورای کاب که کلاچشون اتوماتِ، ولی دنده رو باید خودمون عوض کنیم. و اما گیربکس اتومات. نه کلاچ داره و نه دنده. یعنی نیازی نیست خودمون تو اجرای دستور به انجین دخالت داشته باشیم. خودش اتومات دنده رو عوض میکنه.

لاستیک و رینگ ( پا و کفش موتور)
اما بریم سروقت رینگ و لاستیک موتور سیکلت. رینگ ولاستیک یا به عبارتی پا و کفش موتور سیکلت، براساس کلاس و کاربرد موتور تعبیع میشه. یعنی اگه ما موتورمون شهری باشه، جور در نمیاد که لاستیک آفرود روش بندازیم. نه که نشهها، میشه ولی همون طور که تو فصل تقویت و تیونیگ گفتیم، ساختار و چارچوب موتور بهم میریزه. لاستیکا براساس کاربردشون، شکلای مختلفی دارن و به چند دسته هم تقسیم میشن: (البته اینو بگیم که تو فصلای بعد، در مورد رینگ و لاستیک موتور دقیقتر گپ خواهیم زد)
- لاستیکای آفرود: موتورای آفرود چون رو سطح ناهموار حرکت میکنن، باید تعادل و پایداری بیشتری داشته باشن. برا همین قطر آج لاستیکاشون نسبت به لاستیکای دیگه، خیلی بیشتره.
- لاستیکای جادهای: اما برخلاف موتورای آفرود، موتورای جادهای مثل استریت فایتر یا ریس، باید چسبندگی بیشتری با سطح جاده داشته باشن. برا همینم قطر آجشون کمتره و پهناشون بیشتر.
- لاستیکهای اسپرت دوگانه یا دومنظوره: این مدل از لاستیکا ترکیب آفرود و جادهاین تا هم تعادل و پایداری موتور رو حفظ کنن و هم چسبندگی قابل قبولی داشته باشن.
اما رینگ موتور. موتورا رینگای مختلف با سایز و شکلای متفاوتی دارن. ولی همشون زیرمجموعهی ۲ دستهی اصلیَن. پرهای و سخت (اسپرتم بهشون میگن).
- رینگهای پرهای: رینگ پرهای بیشتر برا موتورای سبک و آفرود استفاده میشه. این مدل از چندتا پین فولادی تحت فشار ساخته میشه تا لاستیک و حاشیهی بیرونی لاستیک رو به حالت تعلیق دَر بیاره.
- رینگهای سخت یا جامد: این مدل برخلاف پرهای، یه تیکهست و از آلومینیوم ساخته میشه. بیشتر موتورای ریس، استریت، اسکوتر و … رینگشون سخت یا جامده.

سیستم تعلیق موتور (عضلات کمکی)
کمک فنر فقط برا این نیست که جلوی ضربات وارد شده به موتور رو بگیره. در اصل کمک فنر بهغیر از این کار، باعث تعادل و پایداری موتور هم میشن. اما انواع سیستم تعلیق! کمک فنر هر موتوری بسته به کلاس، وزن، کاربرد و … تعبیه میشه. مثلا کمک عقب بیشتر اسکوترا از نوع تکِ، ولی کمک عقب موتورای شهری مثل طرح هوندا ۱۲۵ یا باکسر از نوع دوبله. سیستمای تعلیق هم داستان خودشونو دارن و به وقتش بهشون میرسیم. اما دست خالی رَد نکنیم. این قطعه از موتور سیکلت، به طور کلی ۳ نوع داره. تعلیق جلو، تعلیق عقب و تعلیق کامل.
- سیستم تعلیق جلو: این نوع کمک فنر برا جذب شوک و فشار رویِ چرخ جلو طراحی شده و به شکل ستون قوسی یا تلسکوپی، بالای چرخ جلو نصب میشه. تعلیق جلو خودش ۳ دستهی تلسکوپی، فشار هوا و غیرتلسکوپی داره که بعدا تو فصل سیستم تعلیق در موردشون گپ میزنیم.
- سیستم تعلیق عقب: این نوع کمک فنر وظیفش جذب شوکای وارد شده به چرخ عقب موتور سیکلته.
- سیستم تعلیق کامل: اما تعلیق کامل. این نوع کمک فنر ترکیبی کار میکنه. یعنی تعلیق جلو و عقب حرکتشون با همه و بهترین حالت و تعادلم دارن.

سیستم ترمز موتور سیکلت
خب بریم سروقت انواع سیستم ترمز. سیستم ترمزی که تو موتورا بهکار میره، یا کاسهای یا دیسکی. ترمز کاسهای که بهش درام هم میگن، قدیمیترین نوع ترمزهو اما دیسکی خودش ۳ مدل داره. معمولی، CBS و ABS. تنها تفاوتم تو این دو نوع سیستم ترمز، نحوهی قفل شدنهشونه. اما چه جوری؟ تو ABS ترمز به شکل ممتد گرفته نمیشه و با اینکه خط ترمز زیادی داره، کنترل پذیری بهتری داره. اما CBS با اینکه خط ترمزش کمترِ، ولی کشندگی و کنترل پذیری پایینتری نسبت به ABS داره. قاعدتا هم ترمز جلو نسبت به ترمز عقب قویتر و برا همینم هست که موتورای جدید ترمز جلوشون دیسکی و عقب کاسهایه.

انواع قطعات فرمان موتور (دستورات اجرائی موتور)
فرمون، حرکت و کنترل موتور رو تعیین میکنه. یعنی اینکه ما دستور پیچیدن به هر طرفی رو از طریق فرمون به موتور و انجینش میدیم. یا بخوایم سرعت و شتاب موتور رو بیشتر کنیم. بهغیر از کنترل و تعیین حرکت موتور، رو فرمون یهسری دکمه هم تعبیه شده برا دستورای جانبی، مثل روشن کردن چراغای موتور. حالا اینکه ما چه چیزایی رو میتونیم کنترل کنیم، برمیگرده به مدل و کلاس موتورسیکلت. مثلا موتورای تورینگ دکمههای بیشتری نسبت به موتورهای استاندارد دارن. ولی حالت کلی، هر موتوری باید چندتا کنترلگر ثابت رو فرمون داشته باشه. مثل:
- استارت
- دکمهی چراغای موتور
- دکمه راهنما
- دسته گاز
- اهرم ترمز و کلاچ (برای موتورهای اتومات و بدون کلاچ، هر دو اهرم ترمزن)
- آینه
- و…

جای پا و پدال موتورسیکلت
اما یهسری دستور دیگم هست که با پا کنترل میشن. البته نه برا همهی موتورا!! اسکوترا این نوع دستور رو ندارن. چرا؟ چون اتوماتَن و نیازی هم به تعویض دنده و کلاچ ندارن. اما برا موتورای دندهای داستان فرق داره. سمت چپ این موتورا، اهرمای تعویض دنده تعبیه شده و سمت راستشونم ترمز عقب و هِندل موتوره. خود موتورای دندهای هم سیستم تعویض دنده شون باهم فرق داره. موتورایی که کلاسشون استریت یا استریت فایتر، یه اهرم تعویض دنده دارن و موتورای معمولی مثل طرح هوندا و باکسر، دوتا دارن. البته که مدل تعویض دندهشون هم فرق داره. تو فصلای بعد حتما در مورد سیستم تعویض دنده بیشتر گپ میزنیم.

صندلی موتور (نشیمنگاه)
اگه قرار باشه که ما تسلط کاملی رو موتور داشته باشیم و بتونیم تعادل موتور رو حفظ کنیم، باید یه صندلی یا زین راحت داشته باشیم. حال اگه زین موتور سفت باشه یا کیفیت خوبی نداشته باشه، باعث خستگی و گرفتگی عضلاتمون میشه. ولی خب نمیشه انتظار صندلیهای باکیفیتی داشت. ولی میشه صندلی یا روکش یدکی جایگزینش کرد تا اون نرمی و راحتی رو بهمون بده. در مورد زین موتور، بعدا یه مقالهی مفصل داریم که تو اون انواع جنس زین، نوع زین و … حرف میزینم. اما اگه بخوایم کلی دسته بندیشون کنیم تا بعدا مفصل در موردشون صحبت کنیم، باید بگیم که ما دو نوع زین یه تیکه و دو تیکه داریم. حالا چه فرقی دارن؟ هیچی، تنها فرقشون اینکه صندلیهای دو تیکه، اختلاف ارتفاع دارن.
حرف آخر
خب اینم از فصل آشنایی با انواع قطعات و لوازم یدکی موتور سیکلت. قرارمون تو این مقاله این بود که مهمترین رفیقمون تو سبک زندگی موتوری رو بهتر بشناسیم. ببینیم چه جوری کار میکنه، احساساتش چه جوریه و …. اما این مقاله، شِمای کلی از موتورمون بود. مثلا خود انجین، انقدر قطعه و لوازم یدکی داره!! ولی نمیشه که تو یه فصل همشون رو توضیح داد. اگه قرار باشه که ما پیچ و خم این سبک زندگی رو کامل یاد بگیریم، باید با تک تک قطعات موتور و نحوهی کارشون آشنا بشیم. ولی فعلا برا شناخت خود موتور و قطعات اصلیش، این مطلب کافیه. اما چرا باید موتورسواری رو یه سبک زندگی دونست؟ تو فصل بعد با روحُ احساس موتورسواری و این سبک زندگی، آشنا میشیم…
اگه سوال یا نظری در این خصوص دارین، در قسمت کامنتها با ما درمیون بزارین 😊

