ایده و طراحی اولین موتور سیکلت، برمیگرده به نیمه دوم قرن نوزدهم. گوتلیب دایملر و ویلهلم مایباخ سال ۱۸۵۵ میلادی تو شهر اشتوتگارت آلمان اولین موتور احتراق درونیو رو یه دوچرخه پدالدار نصب کردن. دوچرخهای که از بنزین تغزیه میکرد و ۰.۵ اسب بخار، حداکثر قدرتی بود که میتونست ارائه بده. پس از ساخت، پائول پسر دایملر موتور رو مورد آزمایش قرار داد و اسمش رو گذاشت، دایلمر رایت واگن. در واقع رایت واگن دوچرخهی موتور داری بود که با سوخت نفتی روشن میشد و حرکت میکرد.
بدنه اون از چوب، شاسی فلزی و چرخایی که از ترکیب اسپوکای چوبی و تسمه ساخته شده بودن، فرم گرفته بود. دایلمر رایت واگن با انجین ۱ سیلندر اتوسیکل و کاربراتور تلمبهای، به عنوان اولین موتور سیکلت جهان، شناخته میشه. اما ایده و ساخت موتور سیکلت، به این دو نفر ختم نمیشه. بعضی از اسناد، نام گوتلیب دایملر رو به عنوان پدر موتور سیکلت معرفی کردن و این در حالیه که بعضیا معتقدن مخترع موتور سیکلت، یه ایتالیایی به نام جوزپه مورنینگو بوده. کلا اینکه مخترع موتور سیکلت کیه، حرف و حدیثای زیادی هست.
دوچرخه موتوردار
اواسط قرن ۱۹ میلادی و در سال ۱۸۶۰ پییر میشو، برا ساخت دوچرخههای پدالی، شرکتی به نام میشو و شرکا رو راه انداخت. پسر میشو، ارنست، ۷ سال بعد یه موتور با سوخت بخار آب، رو دوچرخهای پدالدار نصب کرد. ارنست نام اختراع خودش رو، دوچرخههای موتوردار گذاشت. تو همون سالا بود که یه کارمند سابق شرکت مایباخ تو آمریکا به نام پیر لالمان، دوچرخهای با موتور بخار رو به ثبت رسوند. همهی این افراد به عنوان مخترع موتور سیکلت معرفی شدن.
امااا، اولین اقدامی رسمی برا طراحی و ساخت موتور سیکلت، در سال ۱۸۸۱ رقم خورد. لوییس کوپلند آمریکایی، با نصب یه بویلر کوچیک، دوچرخهی موتورداری رو با حداکثر سرعت ۱۹ کیلومتر بر ساعت معرفی کرد. کوپلند پس از اختراع موفقیت آمیزش، شرکت خودش رو به نام نورثروپ برا ساخت نخستین ۳چرخههای موتوردار، بنا کرد. بعدِ نورثروپ شرکتای دیگهای مثل باتلر انگلستان، رو ۳چرخههای موتوردار سرمایهگذاری کردن و در نهایت پیشگامان ساخت اتومبیل تو دنیا لقب گرفتن.

ورود موتور سیکلت به ایران
طبق اسناد گمرک ایران، اولین موتور سیکلت سال ۱۲۹۱ هجری شمسی توسط کشورهای هند و روسیه، وارد ایران شد. البته اون زمان هندوستان تحت سلطهی انگلیسیها بود و در نتیجه میشه گفت، انگلیس و روسیه بودن که وسیلهی نقلیهی موتوری رو وارد ایران کردن. یه وسیلهای که در اصل همون دوچرخهی موتوردار بود که اول مطلب در موردش صحبت کردیم.
نقلِ که میگن اولین موتور کامل توسط انگلیسیا تو دهه ۳۰ شمسی برا استفاده نیروهای خودشون، وارد ایران شد و بعدِ جنگ جهانی دوم این موتورا به دست ایرانیا رسید. ولی یهسری از مورخان این گفته رو قبول ندارن و میگن تجار ایرانی این موتورا رو از کمپانیای انگلیسی خریدن و وارد کشور کردن. موتورای سادهای که تو اون زمان برا شهروندان ایرانی تازگی داشتن و مورد استقبال زیادی هم قرار گرفتن و این شروع تجارت موتور توسط اروپاییا از جمله ایتالیا، فرانسه و آلمان تو ایران بود.

تحول صنعت موتور سیکلت در ایران
با وجود اینکه چند سالی از ورود موتورای اروپایی به ایران گذشته بود، اما تحول بزرگ تو صنعت موتور سیکلت، در اواخر دهه ۳۰ شمسی با ورود برندای ژاپنی رقم خورد. ولی ورود ژاپنیا هم تداوم کاملی نداشت و با وقفه چندین ساله روبهرو شد. نخستین برند ژاپنی که بعد از این وقفه وارد ایران شد، موتور سیکلت یاماها بود. برندی که توسط کارخانهی ایران دوچرخ تو بازار عرضه شد و تونست دههی ۵۰ رو به اسم خودش ثبت کنه.
سوزوکی خاطرهانگیز
با ورود یاماها به ایران، بازار موتور کامل دگرگون شد و این فرصتی بود که کمپانیای دیگهی ژاپنی وارد رقابت بشن. سامورایی معروف و تازه نفس اومد. موتور سیکلت سوزوکی دومین برندی ژاپنی بود که توسط آقای گلابچی وارد ایران میشد. موتورای ۲ زمانه ۸۰، ۱۰۰ و ۱۲۵ سی سی که در کنار موتورای یاماها، طرفدارای زیادی پیدا کرده بودن.
اوج شهرت سوزوکی برمیگرده به سالای ۵۷ تا ۶۲. تو اون زمان موتور Gs1000 با حداکثر سرعت ۲۴۰ کیلومتر بر ساعت و با طراحی زیبا، صلابت و شتابی که داشت، تبدیل شد به رویای جوونان ایرانی. اما ورود موتورای سنگین تداومی نداشت و پس از اوج درگیریای دهه ۶۰ و زیاد شدن ترورای خیابونی، فروش و تردد موتور با انجین بالای ۲۵۰ سی سی به غیر ارگانای دولتی و نظامی، توسط کمیته انقلاب ممنوع شد.

هوندا و کاوازاکی
هوندا سیجی ۱۲۵ رو همه میشناسیم، بخصوص ما سبک زندگی موتوریا. موتوری که با ورودش کل بازار رو گرفت و هنوزم طرح موتور هوندا 125 توسط شرکتای داخلی تولید میشه. البته یکی از موتورای هوندا که تو خاطرات ما ایرانیا ثبت شده، موتورای تریل (دومنظوره) ۲۵۰ سی سیِ. این موتور تو طول ۸ سال دفاع مقدس، به وفور استفاده میشد.
بعد یاماها، سوزوکی و هوندا، دیگه نوبت به کاوازاکی رسید که وارد این رقابت مهیج بشه. کاوازاکی زمانی وارد کشور شد که بازار موتور سیکلت تو شرایط سکونی قرار داشت و این یه فرصت ایدهال برا اونا بود. همین شد، دهه ۷۰ شمسی با ورود برند کاوازاکی صنعت موتور تو ایران دوباره استارت خورد و این دفعه پایدار موند. در حال حاضرم، خفنترین موتور وارداتی تو ایران، کاوازاکی نینجا دو سیلندره. از اینجا بود که دیگه صنعت موتور ایران جون گرفت و آروم آروم به برندا و شرکتای داخلی اضافه میشد. بماند که بیشتر برندایی هم که هست چینی و ما از داشتن بعضی از برندا محرومیم.

خب اینم از تاریخچه ورود موتور سیکلت به ایران. در ادامه میخوایم در مورد انواع موتور یا بهتره بگیم کلاسا، گپ بزنیم.
انواع موتور سیکلت
قدیم، موتور رو به عنوان یه وسیله رفت و آمد میشناختن. ولی همون طور که اول مطلب گفتیم، الان دیگه از اون خبرا نیست. انقدر مدلای مختلفی اومده که آدم میمونه کدوم رو انتخاب کنه. طراحی، ساخت و تکنولوژی به کار رفته تو هر کدوم از این مدلا یا کلاسای موتور سیکلت، اساس و پایه علمی خودشون رو دارن. موتورا براساس نیاز راکب طراحی میشن، حالا میخواد تردد تو سطح شهر باشه یا مسابقات موتورسواری و براساس همون کاربرد کلاسبندی میشن. کلاسهایی که خودشون چندتا زیرمجموعه دارن. البته اگر دوست دارید بیشتر با انواع موتور سیکلت آشنا بشید حتما به مقاله همه چیز درباره انواع موتور سیکلت یه سری بزنید!
موتور سیکلتهای استاندارد (Standard)
موتورای استاندارد، رایجترین و معمولیترین کلاس بین بقیه کلاسان. انجین نسبتا قوی دارن و از لحاظ قیمتی هم مقرون بهصرفهان. زین معمولی، فرمون عمودی و کم بودن لوازم جانبی، ویژگیای بارز این کلاسه. از همه مهمتر، هزینهی نگهداری و تعمیرشون هم نسبت به کلاسای دیگه کمتره. معروفترین موتور استاندارد، هوندا ۱۲۵ سی سیه.

موتورسیکلتهای کروزر (Cruiser)
موتورای معروفه هارلی دیویدسونی. کروزِرا به خاطر شتاب بالا، گشتاور کم و طی کردن مسافت طولانی، بهترین گزینه برا سفرای کوتاهَن. زین یا صندلی کروزِرا ارتفاع کمتری نسبت به سطح زمین داره. فرمونشون بلنده و جاپای راکب هم نسبت به زین موتور، جلوتره. این نوع نشستن رو اصطلاحا بهش APE Hanger Pos میگن که مدل نشستن میموناس و باعث خستگی کمتر بدن حین موتورسواری میشه.

موتور سیکلتهای ورزشی (Sport)
موتورای ورزشی، برا سواری با سرعت بالا و مسابقات طراحی میشن. دارای فلاپای پلاستیکی، موقعیت سواری رو به جلو، تعلیق سخت و انجین قدرتمندیَن. اکثر موتورای ورزشی یا اسپرت ۴ سیلندر خطی یا دوقلو V شکلَن. لاستیکاشون نسبت به کلاسای دیگه عریضتر و بزرگتره و پیچیدن با سرعت بالا باهاشن راحته.

موتور سیکلتهای تورینگ (Touring)
همون طور که از اسمشون مشخصه، این موتورا برا سفر و تور مسافرتی طراحی شده. موتورای تورینگ، صندلی نرم و راحتی دارن و فرمونشون هم به صورت عمودی نصب شده. انجین تورینگا به خاطر مسافت طولانی که طی میکنن، قدرت بالایی دارن. بارزترین ویژگی ظاهریشون هم، وجود لوازم جانبی مثل صندوق، رادیو، گرمکن و غیرهس. این ویژگیا، راحتی و امکانات بیشتری رو موقع سفر در اختیار موتورسوار قرار میده.

موتورهای آفرود (Off-Road)
ساختار و کاربرد این موتورا با موتورایی که تا الان گفتیم، کاملا متفاوته. فراجادهایا یا همون آفرود، وزن کمتر و فاصله بیشتری از سطح زمین دارن و بهعلاوه قدرت مانورشون هم نسبت به کلاسای دیگه بالاتره. لاستیکای ضخیم و ضربدری این موتورا اجازه میده تا موتورسوار رو سطوح ناهموار مثل ماسه، گِل و خاک نرم، راحت حرکت کنه.

موتور سیکلتهای دوگانه (Dual Sport On/Off-Road Motorcycle)
به این کلاس، هم دو منظوره میگن، هم دوال اسپرت. این موتورا مزیتی دارن که بقیه کلاسا ندارن. فرقی نداره که بخوایم تو جادههای آسفالتی رفت و آمد کنیم یا جادههای خاکی. دوال اسپرتا جوری طراحی شدن که قابلیت تطبیق با شرایط مختلف جادهای رو داشته باشن. تعلیق قدرتمند، لاستیکای عاجدار و ارتفاع زین، ویژگیای ظاهریِ دومنظورهاس.

اسکوتر (Scooter)
اسکوترا تو مقایسه با موتور سیکلتای دندهای، معمولا وزن کمتری دارن. البته بهغیر مدل ماکسی که بعضا وزن بیشتری هم داره. اصلیترین مشخصه این اسکوترا، سیستم گیربکسشونِ که از نوع اتوماته (CVT) و رانندگی رو راحتتر میکنه. همچنین، تجهیزات بیشتری هم نسبت به موتورای معمولی یا استاندارد دارن.
اینم از کلاسبندی اصلی وسایل نقلیهی موتوری. اما چرا اصلی؟ هر کلاس چندتا زیرمجموعه برا خودش داره. شاید تو طراحی اصلی از یه نوع باشن، ولی وقتی جزئیاتشون رو دقیقتر بررسی کنیم، با تفاوتای زیادی روبرو میشیم. تو مطلب انواع موتور سیکلت، تفاوتهای اونا رو توضیح میدیم. بریم سروقت آشنا شدن با برندهای مطرحِ جهانی…
برندهای موتور سیکلت در جهان
تو دنیا، شرکتا و برندای مختلفی وجود داره. از شرق بگیر تا غرب. هر کدومشون هم با سیاستا و استراتژیای خودشون فعالیت میکنن. به طور مثال، برند وسپا تمرکزش رو ساخت اسکوترِ. یا مثلا هارلی که کروزر طراحی میکنه. این مسئله در اصل به تاریخچهی اون برند برمیگرده. اینکه از کجا نشات میگیره و برا چه قشری موتور طراحی کرده. این کمپانیا به عنوان پیشرو این صنعت تلقی میشن و هر ساله، در حال پیشرفت و خلق تکنولوژی جدیدیَن.
برندهای آسیایی:
- هوندا (Honda): هوندا یکی از بزرگترین و قدیمیترین شرکتای ژاپنی که سال ۱۹۴۶ میلادی تاسیس شد و در سال ۱۹۵۹، اولین موتور سیکلت خودش رو به نام C100 Super Cub روانه بازار کرد.
- یاماها (Yamaha): یاماها موتور سال ۱۹۵۵ با تولید دوچرخه موتوری کار خودش رو آغاز کرد. یاماها با تولید محصولاتی با طراحی زیبا، قدرت بالا و صدای نرم به عنوان یه برند پیشرو در جهان شناخته میشه.
- سوزوکی (Suzuki): شرکت سوزوکی ژاپن سال ۱۹۰۹ میلادی تاسیس و در سال ۱۹۵۲ اولین موتور سیکلت خودش رو به نام Power Free معرفی کرد.
- کاوازاکی (Kawasaki): کاوازاکی یکی دیگه از برندای ژاپنیِ که سال ۱۸۹۶ تاسیس شد و در سال ۱۹۶۰ اولین موتور سیکلت خودش رو به نام B8 عرضه کرد.

برندهای اروپایی و آمریکایی:
- بیامدبلیو (BMW): بامدبلیو آلمان یکی از شرکتای معروف و محبوب تو صنعت خودرو و موتور سیکلته. این شرکت آلمانی سال ۱۹۱۶ تاسیس شد و سال ۱۹۲۳ اولین موتور سیکلت خودش رو به نام R32 معرفی کرد. بامدبلیو با تولید محصولات باکیفیت، طراحی منحصر به فرد، قابل اطمینان و لوکس، به عنوان یه برند پرافتخار و خاص تو جهان شناخته میشه.
- هارلی-دیویدسون (Harley-Davidson): برند آمریکایی که یکی از قدیمیترین تولیدکنندگان موتور سیکلت تو دنیاس. هارلی سال ۱۹۰۳ تاسيس شد و سال ۱۹۰۵ اولین موتور سيكلت خودش رو به نام Model 1 روانه بازار كرد. این برند با توليد محصولات با طراحي كلاسيك، قدرت بالا و صدای خشن، به عنوان يه برند فرهنگی و پيشرو تو جهان شناخته میشه.
- دوکاتی (Ducati): برند معروف ایتالیا که سال ۱۹۲۶ تاسیس شد و تو زمینهی تولید موتور سیکلتای لوکس و پرقدرت فعالیت داره. دوکاتی موتوراش رو به صورت دستساز و با جزئیات دقیق طراحی میکنه. این برند تو ردههای بالای MotoGP فعالیت میکنه.
- وسپا (Vespa): زنبور معروف ایتالیایی که موتورای جمع و جور و شاداب تولید میکنه. پیاجیو که مادر وسپاس، با ساخت هواپیما فعالیت خودش رو شروع کرد و پس از جنگ جهان دوم، دست به تولید موتور سیکلت سَبُک و مناسب برا شهرونداش زد.
- بنلی (Benelli): یکی دیگه از قدیمیترین کمپانیای ایتالیایی که سال ۱۹۱۱ تاسیس شده. بنلی موتوراش رو با طراحی خلاقانه و با قدرت و شتاب بالا طراحی کرده. این برند تو رشتههای ورزشی مانند Superbike و MotoGP فعالیت زیادی داره.

شرکتهای موتور سیکلت در ایران
اوایل ورود صنعت وسایل نقلیهی موتوری به ایران، محدود بود به چندتا شرکت انگشت شمار. اما الان از چندتا کارخونه، رسیدن به دهها مجموعه. بعضی از این شرکتا و برندای تولیدکنندهی داخلی، محصولات خودشون رو با قطعات داخلی یا وارداتی تولید میکنن. یهسری دیگه هم هستن که نماینده یا مونتاژکننده برندای خارجیَن. اما واقعا تا حالا چیزه خاصی برا ارائه نداشتن. بیشتر محصولاتشون مونتاژه و چیزی نیست که بگیم صفرتاصد تولید داخل بوده. شرکتای ایرانی که این حوزه فعالیت میکنن، میشن: کبیر، نیرو موتور، هانی موتور، گروه صنعتی کثیر، عرفان سیکلت ایرانیان، نیکران موتور پاسارگاد، جهان رو، سپهر خودرو، کویر موتور، ثاقب خودرو، پیشرو گستر فارس، تکتاز موتور و… .

خب تا به اینجا مقاله، در مورد روند پیدایش موتور سیکلت، برندای معروف و در نهایت شرکتای ایرانی گپ زدیم. اما استفاده از موتور، شرایطی داره که باید تا جایی که میشه رعایت کرد. یادتون نره میخوایم سبک زندگی موتوری رو باهم بسازیم. پس باید رعایت کنیم تا این نگاه برداشته بشه.
قوانین استفاده از موتور سیکلت
هر کشور یا منطقه تو دنیا، قوانین خاص خودش رو برا رانندگی و استفاده از موتور سیکلت داره. این قوانین ممکنه دربارهی مواردی مثل سرعت، کلاه ایمنی، لباس، چراغا، صدا، تعداد سرنشین، گواهینامه و بیمه باشن. یهسری از این مقررات رو همهی کشورا دارن و یهسری دیگم هستن که مختص یه منطقهست. مثل قوانینی که تو کشور خودمون هست. اما بیاین این طوری بهش نگاه کنیم، که این موارد رو خودمون برا موتورسواری تعیین کردیم.
- گواهینامه: اولین قانون برا موتورسواری، داشتن گواهینامهست که باید با نوع موتور سیکلت و قدرتش همخونی داشته باشه. خیلیامون بلدیم موتورسواری، ولی واقعا نمیصرفه که جریمه بشیم و موتوری که وسیلهی دستمونه بره تو پارکینگ.
- بیمه شخص ثالث: داشتن بیمهی ثالث با گواهینامه هیچ فرقی نداره و بهنفعمونه. حداقلش اینه که بدون استرس رانندگی میکنیم. بيمه بايد پوشش لازم رو در صورت تصادف يا آسيب ديدگی يا خسارات وارد شده به ديگران رو فراهم كنه.
- کلاه ایمنی: درسته یکم گرونه، ولی یه لحظه فکر کنین، اگه خدایی نکرده یه اتفاقی بیفته و کلاه نداشته باشیم، چی میشه؟ سعی کنیم برا حفظ جونمون که شده، ازش استفاده کنیم.
- پوشش مناسب: قرار نیست یه کاپشن و بوت مخصوص بپوشیم. قراره لباسی بپوشیم که هم راحت باشه و همه اگه اتفاقی افتاد، کمتر آسیب ببینیم.
- چراغها: فرض کنیم شب داریم تو خیابون رانندگی میکنیم، اونم با چراغ خاموش. یههو یه ماشین با چراغ خراب جلومون سبز میشه. هیچی دیگه شاخ به شاخ میشیم. پس اینم رعایت کنیم تا احتمال تصادفمون کمتر بشه.

خب، اینم از قوانین موتورسواری. اوایل مقاله به مدلای مختلفی که تو بازار موجوده، اشاره کردیم. اما بین این همه مدل، کدوم رو باید خرید؟
خرید موتور سیکلت
قبل خرید موتور سیکلت، باید از خودمون بپرسیم که چرا میخوام موتور بخرم؟ برا تفریح و لذت میخوام؟ یا برا استفاده روزمره و صرفه جویی تو هزینههام؟ یا اصلا برا کار؟ و شایدم بخوام وارد مسابقات موتور سواری بشم؟ پاسخ به این سوالا باعث میشه تا نوع و سبک موتور سیکلتی که لازم دارین رو راحتتر پیدا کنین.بعد اینکه هدفتون رو برا خرید موتور پیدا کردین، حالا باید سراغ کلاس موتور سیکلت و زیرمجموعههاش برین. البته موقع خرید باید یه نگاهیَم به جیبمون بندازیم، بعد برند موتور رو انتخاب کنیم. متاسفانه این مورد رو همه درگیرشیم و کاریشم نمیشه کرد.
برا خرید موتور، دوتا راه داریم. یکی اینکه بریم نقد بخریم یکی هم اینکه قسطی خرید کنیم. بیشتر فروشگاها هم الان فروش قسطی دارن، ولی اینکه کدوم بهصرفه در بیاد و شرایط مناسبتری داشته باشه مهمه. ما خودمون تو پدال سعی کردیم بهترین شرایط رو ارائه بدیم. شرایطی که بشه بدون پیشپرداخت و از دم قسط، وارد سبک زندگی موتوری شد. در این مورد تو مطالب جدیدمون، بیشتر گپ میزنیم. اما حرف آخرمون…

حرف آخر
تو این مقاله، با تاریخچه و تحولات موتور سیکلت از گذشته تا امروز آشنا شدیم. اینکه چه جوری موتور سیکلت از یه دوچرخه تبدیل شد به این چیزی که الان هست. با شرکتا و برندای معروف و پرطرفدار موتور سیکلت تو جهان و ایران آشنا شدیم و در آخرم قوانین استفاده از موتور سیکلت و نحوه انتخاب و خرید موتور سیکلت رو هم بررسی کردیم. این مطلب شروع سبک زندگی موتوری بود و قراره بیشتر باهاش اُنس بگیریم و دنیای جذاب موتورسواری رو، بهتر بشناسیم.
